على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

694

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

بىمراد ( bi - mor d ) ص . پ . آنكه بميل و آرزوى خود نمىرسد . بىمرحمت ( bi - marhamat ) ص . پ . نامهربان . بىمرحمتى ( bi - marhamati ) ا . پ . نامهربانى . بىمرگ ( bi - marg ) ص . پ . بىزوال و ابدى . بىمروت ( bi - morovvat ) ص . پ . درشت . و بدانديش و بدخواه . و بدخوى . و سخت دل و بىانصاف و ظالم . بىمروتى ( bi - morovvati ) ا . پ . درشتى و سخت‌دلى و بىرحمى . و ظلم و تعدى . بىمزد ( bi - mozd ) ص و م ف . پ . بدون مزد و اجرت . و بدون پاداش . و دزد بىمزد : دزد رسوا . بىمزگى ( bi - mazegi ) ا . پ . بىطعمى . و ناخوش‌آيندى و نفرت و كراهت . و بىلذتى و طعم مكره و نفرت‌انگيز . بىمزه ( bi - maze ) ص . پ . بىطعم و ناگوارد . و بىمزه بودن ف ل . : گوارا نبودن . و بىمزه كردن ف م . : ناگوا رد كردن . بىمساس ( bi - mas s ) ص . پ . بىبنياد و بىاساس . بىمسمى ( bi - mosamm ) ص . پ . نامزد نشده . و اسم بىمسمى : اسمى كه داراى نامزد نباشد . بىمشقت ( bi - mocaqqat ) ص . پ . بدون زحمت و محنت . بىمصرف ( bi - masraf ) ص . پ . بىفايده و هيچ‌كاره . بىمعنى ( bi - ma'ni ) ص و م ف . پ . بىمقصود و بدون اراده . و باطل و بيهوده . و نامعقول . و بىاساس . و احمقانه . و آدم بىمعنى : كسى كه بر قول و فعل او اعتماد نشايد . و سخن بىمعنى : كلامى كه مقصود و مراد متكلم فهميده نشود . بىمعين ( bi - moin ) ص . پ . بىيار و ياور . بىمغ ( bi - maq ) ص . پ . بىعمق و پاياب . بىمغز ( bi - maqz ) ص . پ . مردم سبك و بىتمكين و بىقرار . و سبك سر و سر در هوا و بيهوده . و بىمغزان تردامن : فاسقان و فاجران و صاحبان خلل . بىمقال ( bi - maq l ) ص . پ . لال . و بيگفتار و ساكت و خاموش . بىمقدار ( bi - meqd r ) ص . پ . بىقدر و بىرتبه . و بدون شرف و اعتبار . و بدون قدرت . و بىمايه و فقير . بيمگاه ( bim - g h ) ا . پ . محل خطر . و جاى ترس و بيم . بىملاحظه ( bi - mol heze ) ص . پ . و م ف . بدون تأمل . و بدون بصيرت . و از روى بىعقلى و بىدانشى . بىمن ( bi - man ) ص . پ . بىروح و بىجان . بيمناك ( bim - n k ) ص . پ . ترسناك و جبان . بىمنت ( bi - mennat ) م ف . پ . بدون احتياج بدرخواست . و بىعرض نياز و التماس . و بدون قبول احسان . و بطور آزادى و اختيار . و خالصا لوجه اللّه . بيمند ( bimand ) ا . پ . هر آلت صدا دارى كه بواسطهء آن طيور را از باغ ترسانيده بيرون كنند . و صفير آسيا . و زنگى كه پاسبانان و خدمتگاران مىزنند . بىموج ( bi - mavj ) ص . پ . صاف . و برابر . و آرام مانند دريا . بىموجب ( bi - mujeb ) م ف . پ . بدون سبب و بدون دليل . بيمورى ( bi - muri ) ا . پ . توقير و وقار . و تعظيم . و مهابت و صلابت . بيموس ( bimus ) ا . پ . نان فطير . بىموسم ( bi - mavsem ) ص . و م ف . پ . خارج از فصل . و بىهنگام و بىموقع . بىموشدگى ( bi - mu - codegi ) ا . پ . اصلع و طاسى سر و كلى . بىموشده ( bi - mu - code ) ص پ . كسى كه سرش مو نداشته باشد و كل . بىموقع ( bi - mavqe ' ) ص . پ . بىجا . و بىهنگام و بىوقت . بىموى ( bi - muy ) ص . پ . كل و آنكه داراى موى نباشد . بيمه ( bime ) ا . پ . اطمينان در مقابل مخاطره‌اى كه محتمل الوقوع باشد . بيمهر ( bi - mehr ) ص . پ . بىمحبت . بيمهرى ( bi - mehri ) ا . پ . بىمحبتى . بين ( bayn ) ا . ع . جدائى و پيوستگى ( از لغات اضداد است . ) و گاه اسم آيد و گاه ظرف متمكن . و منه قوله تعالى : لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ ( بالرفع و النصب فالرفع على الفعل اى تقطع وصلكم و النصب على الحذف اى ما بينكم ) . و دورى . و فضل و فزونى يق بينهما بين بعيد و بون بعيد اى تفاوت فى فضل احدهما على الاخر و الواو افصح . و ميان يق جلس بين القوم اى وسطهم و لقيه بعيدات بين اى لقيه بعد حين ثم امسك ثم اتاه . و غراب البين : زاع پيسه و يا سرخ منقار و سرخ پا . و زاغ سياه را حاتم گويند لانه يحتم بالفراق . بين ( bayn ) م . ع . بان بينا ( از باب ضرب ) : جدا شد . و پيوست . - از